Kervansaray nedir?

Etrafı yüksek duvarlı, içinde yatakhane, ahır, avlu, mahzeni olan handır. Tacirler, mal ve hayvanlarıyla burada konaklar.


Kervansaray nedir?
Kervansaray



Kervansaray ne demektir?



Türk Dil Kurumu (TDK) sözlüğü, ‘kervansaray’ kelimesinin karşılığını şöyle veriyor; 


“Ana yollarda kervanların konaklaması için yapılan büyük han.”


Kervanların ticaret yolları üzerindeki bir konak yeri olan kervansaraylara, kervanhan da denilmektedir.



Kervansarayın tarihçesi nedir?



Kervansaraylar ilk defa 10. yüzyılın sonlarına doğru Selçuk Hanları tarafından Orta Asya'da yaptırılmıştır. Önceleri askeri savunma için düşünülmüş, zamanla artan ticaret ve dini ihtiyaçları karşılaması için genişletilmiştir. Selçuklu devrinde ticari yol ağı üzerinde kervanların akşamları güvenli bir şekilde konaklamaları ve ihtiyaçlarını görmeleri için sultan hanı da denilen kervansaraylar yapılmıştır. Büyük ticaret yolları üzerinde kurulmuş olan Selçuklu kervansaraylarının aralarındaki uzaklıklar, deve yürüyüşü ile günde dokuz saat, yani 40 kilometre esas tutularak saptanmıştır. Çevrelerindeki yüksek duvarlarla korunan ve barış zamanlarında pazaryeri olarak da iş gören bu kervansaraylar savaşta kale olarak da kullanılırdı. Selçuklu kervansarayları üç genel tipe uygun olarak yapılmışlardır. Bunlar, yazlık denilen avlulu, kışlık denilen kapalı ve her iki türün birleştirilmesinden oluşan karma tiplerdir. Osmanlı İmparatorluğu döneminde şehirlerdeki hanlar ticaret ve konaklamak için yapılmış gelir getirici vakıf yapılarıdır.



Selçuklu kervansaraylarının özellikleri nelerdir? 



Selçuklu kervansarayları başlangıçta, yolcuların ve kervanların konaklamaları ve ihtiyaçlarını görmeleri için, semerci, urgancı, nalbant, demirci gibi atölyeleri, mutfak, hamam, tıbbi yardım, çayhane veya kahvehane, yatak bölümü, binek ve yük hayvanları için yarı kapalı bölümü, hatta bazılarında Mescit bile bulunurdu. Hanlarda verilen hizmetlerden para alınmazdı.


Kervansaraylar Selçuklu Sultanları ve devlet adamlarınca vakıf olarak kurulmuştur. Bir kervansarayın temel işleyişini sağlayan yasal ve parasal mekanizma, döneme ilişkin vakfiyelerde tanımlanmıştır. Kervansaray çalışanları; çalışanlar başında yer alan nazır, kontrolleri yapan bir müsrif, bir mütevelli (handa olması gerekmiyor), bir hancı, bir muzif (sorumlu müdür), emir havayıcı (gerekli erzak ve malzemeyi sağlayan), aşhanede bir aşçı, bir baytar ve atlı bir hizmet adamı, mescit için bir imam ve müezzin olarak kaydedilmiştir. Bir kervansarayda yerli ve yabancı ayırt edilmeksizin herkese üç gün yiyecek - içecek verilmiş, değişik din, dil ve ırktan olan insanlar bu mekanlarda bir tür dünya vatandaşlığı yaşamışlardır.


Kervansaraylar, kervanların gün boyunca süren yorucu yolculuktan sonra konaklamalarını, bu arada yolcuların ve hayvanların her türlü ihtiyaçlarını karşılayabilecek yatakhane, aşevi, erzak ambarı, depolar, ahırlar, mescit, şadırvan, hamam, eczane, ayakkabıcı, nalbant için gerekli mekanlar bulundurmakta ve bu hizmetleri karşılıksız vermektedirler (Turan, 1946-Bakır, 1998). Kervansarayların boyutları, üzerine inşa edildikleri yolun, ticaret hacmine, dolayısıyla konaklayacak kervanların büyüklüğüne ve yaptıranların gücüne bağlı olarak değişmiştir.


Selçuklu Kervansaraylarının Mimarı o zamanın en ünlü mimarları olan Kölük bin Abdullah ve Kaluyan El-Konevi'dir.


Uzun ince bir yoldayım türküsünde, Aşık Veysel yaşamı bir “iki kapılı bir handa” geziye benzetir; böylece kırsal alanlarda hanların önemini belirtir.



Kervansaraylar nasıl sınıflandırılır? 



Kervansaraylarda "açık" ve "kapalı" bölümlerin varlığı ölçüt olarak kullanılmış, buna göre de;


Yalnızca kapalı kısmı olan "hol" hanlar,


Hem açık, hem kapalı kısmı olan hanlar,


Yalnızca açık kısmı olan "açık bölüm" hanlar olarak üç grupta sınıflanmıştır.


Bu gruplamadan ayrı olarak iç içe iki plandan oluşan "eşodaklı" hanlar da, farklı bir tip olarak tanımlanmıştır.


İşlev ağırlıklı tipolojiye göre ise kervansaraylar; yalnız barınak kısmı olan hanlar, barınak ve servisleri olan hanlar olarak iki temel gruba ayrılmaktadır.


Anadolu kervansaraylarında mescitler, avlu önyüzünde ya da avlu ortasında fevkani köşk mescit olarak görülmektedir. Mescidi avlu ortasında olan kervansaraylar, Konya – Nevşehir yolu üzerindeki Ağzıkara Han, Kayseri - Sivas yolu üzerindeki Tuzhisarı Sultan Han, Konya - Aksaray yolundaki Sultan Han ve Afyon - Konya yolu üzerindeki Sultandağı Sahip Ata Hanı olmak üzere dört adettir.



Anadolu’da kervansaraylar hangi ticaret yolları üzerine kurulmuştur? 



Doğu-batı ticaret yolu: Birincisi, Ayas ya da Antalya veya Alâîyye'den başlayan ve Konya’da odaklanarak Orta Anadolu üzerinden Aksaray - Kayseri - Sivas - Erzincan - Erzen–i Rûm - Erciş - Iğdır yoluyla Tebriz’e uzanan doğubatı ticaret yoludur.


Kuzey-güney ticaret yolu: İkincisi ise Antalya veya Alâîyye ya da Ayas başlangıç olmak üzere Konya - Aksaray - Kayseri üzerinden Sivas’ta düğümlenerek Erzincan - Erzen-i Rûm yoluyla Tebriz veya Tokat - Amasya yoluyla Sinop ya da Samsun limanlarına ulaşan kuzey-güney ticaret yoludur.


Kervansaraylar ağı: Selçuklular, kuzeyde Sinop ve Samsun ile güneyde Alâîyye (Alanya) ve Antalya limanları arasında ulaşım bağlantısını kurmak yoluyla Güney Rusya - Suriye - Mezopotamya ve Orta Asya - Hindistan - İran - Avrupa yönünde uzanan kuzey-güney ve doğu-batı milletlerarası ticaret yolunu Anadolu coğrafyasına çekebilmek için İran - İslâm ve Orta Asya - Türk devlet geleneğinden gelen miras kapsamında, Sultan ya da yüksek devlet görevlileri tarafından milletlerarası ticaret yolları üzerinde vakıf olarak yaptırılan tüccar kervanlarının konaklama-güvenlik-sağlık gibi gereksinimlerinin karşılanması için sosyal–ekonomik ve askeri işlevli bir kervansaraylar ağı kurmuşlardır.



Anadolu’daki ünlü kervansaraylar hangileridir? 



Aksaray – Konya: Aksaray'dan batıya Konya'ya doğru yol üzerinde bulunan kervansaraylar;


Sultan Han


Obruk Han


Zazadin Han


Aksaray - şamil dağı: Aksaray'dan doğuya Kayseri'ye doğru yol üzerinde bulunan kervansaraylar;


Saruhan Kervansaray


Afyon – Eğirdir: Afyon'dan güneye Eğirdir'e doğru yol üzerinde bulunan kervansaraylar;


Ertokuş Han


Denizli – Eğirdir: Denizli'den doğuya Eğirdir'e doğru yol üzerinde bulunan kervansaraylar;


Ak Han


Hanabad Kervansarayı


Antalya – Eğirdir: Antalya'dan kuzeye Eğirdir'e doğru yol üzerinde bulunan kervansaraylar;


Evdir Han


Kırkgöz Han


Susuz Han


İncir Han


Eğirdir Han


Alanya'dan batıya Antalya'ya doğru yol üzerinde bulunan kervansaraylar;


Şarafsa Han


Alara Han


Karga Han


Yıldız Han


Osmanlı Kervansarayları hangileridir? 



Erzurum Rüstem Paşa Kervansarayı: Rüstem Paşa Kervansarayı , Erzurum 'da bulunan 16. yüzyıl Osmanlı yapısı bir kervansaraydır. “Rüstem Paşa Bedesteni” veya “ Taş Han” olarak da adlandırılır. (Kaynak: Vikipedi)

Facebookta Paylaş Tweetle

Etiketler:

Kervansaray , Kervansaray nedir , Kervansaray ne demek , Kervansaray Mimarisi , Anadolu Kervansarayları , Kervansaray Yolları ,

Aile konutu ve ev eşyaları nasıl paylaşılır?

Aile konutu paylaşımıAile konutu ve ev eşyalarını talep şartları nelerdir? Aile konutu, mal rejimlerine göre nasıl paylaştırılır? Evliliğin iptali veya boşanma halinde aile konutu nasıl paylaşılır? Aile konutu ve ev eşyaları nasıl paylaşılır? İşte cevapları...

Aile konutu nasıl haczedilebilir?

Aile konutu ve hacizAile konutu haczedilebilir mi? Aile konutuna haciz uygulanmaması için ne yapmak lazım, Aile konutu hangi durumlarda haczedilebilir? Aile konutu nasıl haczedilebilir? İşte cevaplar...

DOME Mimarlık iletişim bilgileri nedir?

DOME MimarlıkMurat Yılmaz tarafından 1997 yılında, doğa ile uyumlu mekanlar tasarlamak amacı ile kuruldu. 2009 yılından itibaren de uluslararası hizmet vermek adına DOME&Partners adı altında Maslak’ta hizmet vermektedir.

İstanbul Kentsel Dönüşüm Müdürlüğü adres ve telefonları nedir?

İstanbul Kentsel Dönüşüm Müdürlüğüİstanbul Kentsel Dönüşüm Müdürlüğü nerede? İstanbul Kentsel Dönüşüm Müdürlüğü Anadolu Yakası hizmet birimi nerede? İstanbul Kentsel Dönüşüm Müdürlüğü adres ve telefonları nedir? İşte tüm bu sorulara cevaplar...